Nutri-Score: Vezels en eiwitten bepalen de groene kleur

"Een groene kleur betekent niet dat je onbeperkt kunt eten, maar het vertelt je wel welke ingrediënten de balans naar de goede kant trekken."

Het begrijpen van het Nutri-Score systeem is als het leren lezen van een geheime code op de verpakking. In plaats van te gissen naar de gezondheid van een product, geven de kleuren en letters een direct beeld van de voedingswaarde.

Belangrijkste inzichten: * De Nutri-Score is een samengestelde score die zowel negatieve als positieve componenten weegt. * Voedingsvezels en eiwitten zijn cruciale factoren die de score positief kunnen beïnvloeden.

* Overmatige hoeveelheden suiker, verzadigd vet en zout trekken de score direct naar beneden. * Een goede score is een hulpmiddel, maar het is geen vrijbrief om alleen maar 'A-producten' te eten zonder naar de totale dagelijkse balans te kijken.

Hoe werkt het systeem achter de kleur?

Het is dinsdagmiddag, rond 16:30 uur, en je loopt door de gangpaden van de Albert Heijn. Je staat voor het schap met ontbijtgranen en je ziet een kleurrijke rij verpakkingen: van diep groen tot fel rood.

Het is een visueel systeem dat bedoeld is om consumenten te helpen bij het maken van een snellere, relatief gezonde keuze tussen vergelijkbare producten.

Het algoritme achter de Nutri-Score is gebaseerd op een balans tussen 'slechte' en 'goede' elementen.

Factoren die de score negatief beïnvloeden, zijn onder andere een hoge energiedichtheid per 100 gram of 100 ml, een hoog suikergehalte, een hoog gehalte aan verzadigde vetzuren en een hoog zoutgehalte. Aan de andere kant staan de positieve factoren die de score kunnen verbeteren.

Het resultaat is een schaal van A (groen) tot E (rood). Een product met een A-score is door het algoritme als gezonder beoordeeld dan een product met een C-score binnen dezelfde productcategorie.

Het is echter belangrijk om te onthouden dat het systeem is ontworpen om vergelijkingen *binnen* een productgroep te maken, niet om te bepalen of een product 'gezond' is in absolute zin.

Maar waarom maken sommige ingrediënten dan zo'n enorm verschil in die kleurenreeks?

Hoe zorgen voedingsvezels voor een betere score? Je staat in de keuken, het is maandagochtend en je bereidt je ontbijt voor. Je houdt een pak volkorenbrood vast en ziet dat het een hogere score heeft dan het witte brood dat naast het schap ligt. Dit verschil is vaak te danken aan de aanwezigheid van vezels.

Voedingsvezels spelen een cruciale rol in het verhogen van de Nutri-Score. In het algoritme fungeren vezels als een positieve component die de negatieve impact van calorieën en koolhydraten deels kan compenseren.

Hoe hoger het vezelgehalte per 100 gram, hoe meer het product kan 'scoren' in de richting van de groene categorie.

Dit is niet alleen een wiskundig voordeel voor de verpakking; het weerspiegelt ook de nutritionele waarde. Vezels dragen bij aan een verzadigd gevoel en ondersteunen de spijsvertering.

Wanneer een product rijk is aan vezels, zoals volkoren granen of bepaalde groenten, helpt dit om de totale balans van het product te verbeteren, zelfs als er andere componenten aanwezig zijn die de score anders omlaag zouden trekken.

Toch zijn vezels niet het enige geheime wapen; eiwitten spelen een even belangrijke rol.

Waarom zijn eiwitten zo belangrijk voor de voedingswaarde? Het is avond, je komt net thuis van je werk en je staat bij het aanrecht om een snelle snack te pakken. Je pakt een bakje kwark of een plantaardige vervanger en valt direct op het eiwitgehalte op het etiket.

Eiwitten zijn essentieel voor het behoud van spiermassa en het bieden van een langdurige verzadiging.

Net als vezels worden eiwitten in het Nutri-Score systeem als een positieve factor meegewogen. Een hoog eiwitgehalte kan helpen om een product een gunstigere score te geven, vooral wanneer het product tegelijkertijd een redelijke hoeveelheid calorieën bevat.

Dit is de reden waarom veel zuivelproducten of plantaardige eiwitbronnen relatief goed scoren.

Het is echter belangrijk om te begrijpen dat eiwitten niet de enige factor zijn. Een product met extreem veel eiwitten maar ook een extreem hoog zout- of suikergehalte kan nog steeds een matige score krijgen. De balans tussen de eiwitten en de andere nutriënten is wat de uiteindelijke score bepaalt.

Maar wat vertelt het wetenschappelijke onderzoek ons over deze scores in de praktijk?

Wat zegt de data over de werkelijke productkwaliteit?

Je loopt door de supermarkt en ziet mensen die vergelijkingen maken tussen verschillende merken. Terwijl zij de verpakkingen bestuderen, kijken onderzoekers naar de patronen achter deze keuzes. De realiteit van de Nutri-Score is soms genuanceerder dan de kleuren op de verpakking doen vermoeden.

Volgens het International journal of environmental research and public health (2023) werd bij kazen en kaasproducten geobserveerd dat de meerderheid (63%) als gezond werd geclassificeerd.

Volgens The international journal of behavioral nutrition and physical activity (2024) waren de afwezigheid van de Nutri-Score en de nutritionele kwaliteit van producten significante factoren voor alle afhankelijke variabelen.

Daarnaast werd bij kazen en kaasproducten geobserveerd dat de meerderheid van 63% als gezond werd geclassificeerd door de International journal of environmental research and public health (2023).

Onderzoek naar de effectiviteit van het systeem laat zien dat het een significante invloed heeft op hoe mensen de kwaliteit van producten waarnemen.

Bijvoorbeeld, het gebruik van modellen zoals de FSAm-NPS/HCSP is geassocieerd met een toename in de waargenomen gezondheid van de gekochte producten met respectievelijk 7,9% en 26% volgens PLoS medicine (2021).

Dit laat zien dat de score sterk afhankelijk is van de specifieke ingrediënten zoals vet en zout, die in kaas vaak aanwezig zijn.

Maar is een groene score wel genoeg om je maaltijd als 'gezond' te bestempelen?

De valkuil: een label is geen volledige maaltijd

Je hebt een product met een groene A-score gekocht en je denkt dat je maaltijd perfect is. Je zet het op het bord en je voelt je tevreden. Toch is het mogelijk dat je nog steeds tekorten hebt of te veel calorieën binnenkrijgt.

Volgens The international journal of behavioral nutrition and physical activity (2024) waren de afwezigheid van de Nutri-Score en de nutritionele kwaliteit van producten significant voor alle afhankelijke variabelen.

Het is een misvatting dat een hoge Nutri-Score betekent dat een product een volledige, gezonde maaltijd is. Het systeem is ontworpen voor verpakte producten en is gebaseerd op een hoeveelheid van 100 gram.

Dit betekent dat een product met een goede score toch een zeer hoge energiedichtheid kan hebben.

Een echt gezonde maaltijd gaat over de combinatie van verschillende voedingsmiddelen.

Een product met een hoge score is een goede bouwsteen, maar het is de interactie tussen verschillende ingrediënten — zoals het combineren van een plantaardig product met verse groenten — die de werkelijke voedingswaarde bepaalt.

Vertrouw niet blindelings op de letter, maar kijk naar de totale samenstelling van je bord. Hoe pak je dit dan het beste aan in je dagelijks leven?

Praktische tips voor een maximale voedingswaarde

Je staat in de keuken en je wilt het meeste halen uit je ingrediënten. Hoe vertaalt je de scores naar jouw dagelijkse gewoonten? Ik heb zelf gemerkt dat het bewust kijken naar de verhouding tussen suiker en vezels mijn keuzes in de supermarkt direct veranderde.

Om het maximale uit je voeding te halen, kun je de volgende stappen volgen:

1. Vergelijk binnen de categorie: Gebruik de Nutri-Score om te kiezen tussen twee vergelijkbare producten (bijv. twee soorten muesli). Kies altijd de kleur die het dichtst bij het groen ligt.
2. Let op de verhoudingen: Kijk niet alleen naar de score, maar controleer ook het absolute aantal grammen suiker of zout. Een product met een 'B' kan soms beter zijn dan een product met een 'A' als het suikergehalte in de eerste het geval veel lager is.
3. Combineer voor balans: Combineer producten met een hoge eiwit- of vezelscore met verse, onbewerkte ingrediënten zoals groenten en fruit om de totale maaltijdwaarde te verhogen.
4. Check de ingrediëntenlijst: Gebruik de score als startpunt, maar scan de lijst op verborgen suikers of te veel zout.

Het is ook verstandig om te onthouden dat het systeem niet garandeert dat de keuze van de consument uitsluitend gezonde opties bevat; het is een hulpmiddel voor vergelijking, geen absolute waarheid.

Veelgestelde vragen

Wat zorgt voor een slechte score? Een slechte score (rood/oranje) wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoge energiedichtheid, een hoog suikergehalte, een hoog gehalte aan verzadigde vetzuren of een hoog zoutgehalte per 100 gram.

Garandeert een hoog eiwitgehalte een goede score? Nee, een hoog eiwitgehalte is een positieve factor, maar het is geen garantie voor een goede score. Als het product ook extreem veel suiker of zout bevat, kan de totale score alsnog laag uitvallen.

Hoe verhoudt de Nutri-Score zich tot gezondheidsresultaten? Onderzoek suggereert dat het systeem helpt bij het maken van betere keuzes tussen vergelijkbare producten, maar het is geen directe indicator voor de effectiviteit van een dieet op de lange termijn.

Het is een hulpmiddel voor productselectie, geen medisch advies.